Sürdürülebilirlik raporlaması, organizasyonların sürdürülebilirlik performansını paydaşlarına anlatmanın yanı sıra, içsel olarak da performanslarını değerlendirmelerine ve iyileştirmeler yapmalarını da sağlar. Farklı sürdürülebilirlik raporlama yöntemleri olsa de genelde organizasyonlarının çevresel, yönetimsel ve sosyal etki değerlendirmelerini içermelidir. Rapor genel bilgilerden ziyade organizasyon özelinde ölçülebilen, karşılaştırılabilen ve iyileştirilebilen veriler barındırmalı; organizasyonun paydaşları ile oluşturduğu pozitif ya da negatif her türlü katkıya yer vermelidir. Hangi yöntemle hazırlanırsa hazırlansın raporlama için veri toplama, değerlendirme, boşluk analizi, paydaş analizi, sürdürülebilirlik raporu çerçevesinin oluşturulması, sürdürülebilirlik raporu metninin oluşturulması raporlamanın adımlarını oluşturur. DNA sürdürülebilirlik raporlaması konusunda danışmanlık hizmetleri vermektedir. Raporlama başlıca GRI ve TSRS standartlarına göre yapılabilmektedir.
GRI
Global standartlarla uyumlu sürdürülebilirlik raporlaması denilince akla ilk gelen GRI (Küresel Raporlama Girişimi) yöntemdir. GRI, bir kurumun sürdürülebilirlikle ilgili tüm paydaşlarını, faaliyetlerini, iç ve dış süreçlerini kapsayacak şekilde tutarlı ve şeffaf bir rapor hazırlaması için takip etmesi gereken özel standartlar yayınlamaktadır. Temelde çevresel, sosyal ve finansal olmak üzere üç alanda standartları mevcuttur. GRI hazırladığı raporlama çerçevelerinde Uluslararası Standardizasyon Organizasyonu (ISO); Sorumlu Yatırımlar İçin İlkeler (PRI); Sürdürülebilirlik Muhasebesi Standartları Kurulu (SASB); BM Küresel İlkeler Sözleşmesi; Karbon Saydamlık Projesi (CDP); Gerçek Varlıklar için Küresel ESG Karşılaştırması (GRESB); 2014/95/EU sayılı AB yönetmeliği (Finansal Olmayan Raporlama Yönergesi (NFRD) gibi dünyadaki diğer birçok önemli kuruluşun dokümanlarını referans almaktadır.
TSRS
04/06/2022 tarihli ve 31856 sayılı Resmî Gazete’de 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 88’inci maddesinde yapılan değişiklikle; Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarının (TSRS) uluslararası standartlarla uyumlu olacak şekilde belirlenmesi ve yayımlanması yetkisi Kamu Gözetim Kurumuna verilmiştir. Söz konusu yetkiye istinaden Kurum, Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarının uluslararası dayanağı olarak Uluslararası Finansal Raporlama Standartları Vakfı (IFRS) bünyesinde oluşturulan Uluslararası Sürdürülebilirlik Standartları Kurulu (ISSB) tarafından yayımlanan uluslararası standartları benimseme kararı almıştır.
Buna göre
- Aktif toplamı 500 Milyon Türk Lirası
- Yıllık net satış hasılatı 1 Milyar Türk Lirası
- Çalışan sayısı 250 kişi
ölçütlerinden en az ikisinin eşik değerlerini art arda iki raporlama döneminde aşan kurum, kuruluş ve işletmelerin sürdürülebilirlik raporlarının hazırlanmasında TSRS’lerin uygulanması karara bağlanmıştır. Eşik değerlere tabi işletmeler, bu Kararda belirtilen üç ölçütten en az ikisinin eşik değerini art arda iki hesap döneminde aştığı takdirde müteakip hesap döneminden itibaren TSRS uygulama kapsamına tabi olur.
Eşik değerleri aştığı için TSRS uygulama kapsamına tabi işletme, art arda iki hesap döneminde üç ölçütten en az ikisine ait eşik değerlerin altında kaldığı ya da bir hesap döneminde bu ölçütlerden en az ikisine ait eşik değerlerin yüzde yirmi veya daha fazla oranda altında kaldığı takdirde müteakip hesap döneminden itibaren TSRS uygulama kapsamından çıkar.
Eşik değerlerin aşılıp aşılmadığının belirlenmesinde; aktif toplamı ve yıllık net satış hasılatı bakımından işletmenin tabi olduğu mevzuat uyarınca hazırlanmış̧ olan son iki yıla ait finansal tablolar, çalışan sayısı bakımından ise son iki yıla ait ortalama çalışan sayısı esas alınır.
Eşik değerlerin aşılıp aşılmadığının belirlenmesinde işletmeler bağlı ortaklık ve iştirakleriyle birlikte dikkate alınır. Bağlı ortaklıkları ve iştirakleri bulunan işletmelerde; aktif toplamı ve yıllık net satış hasılatı bakımından ana ortaklık ve bağlı ortaklığa ait finansal tablolarda yer alan kalemlerin toplamı (varsa grup içi işlemler yok edilir), çalışan sayısı bakımından ise ana ortaklık ve bağlı ortaklığın son iki yıla ait ortalama çalışan sayılarının toplamı dikkate alınır. İştirakler açısından, iştirake ait söz konusu kalemler işletmenin iştirakteki hissesi oranında dikkate alınır
Mevzuatta belirtilen kapsama dâhil olmayan ancak isteğe bağlı olarak da TSRS’leri uygulayabilecektir.
Bu kriterlere bakılmaksızın aşağıdaki kuruluşlar TSRS kapsamına alınmıştır.
- a) 6362 sayılı Kanun uyarınca Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetimine tabi şirketlerden;
- Yatırım kuruluşları,
- Kolektif yatırım kuruluşları,
- Portföy yönetim şirketleri,
- İpotek finansmanı kuruluşları,
- Merkezi takas kuruluşları,
- Merkezî saklama kuruluşları,
- Veri depolama kuruluşları,
- Sermaye piyasası araçları bir borsada veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem gören veya işlem görmeleri amacıyla Sermaye Piyasası Kurulunca onaylanmış geçerlilik süresi bulunan izahname veya ihraç belgesi bulunan anonim şirketler,
- (Bir borsada veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem görmemekle birlikte halka arz edilmeksizin pay hariç sermaye piyasası aracı ihraç eden (ihraç ettikleri sermaye piyasası araçlarının itfa edildiği hesap döneminin sonuna kadar) veya bu amaçla Sermaye Piyasası Kurulunca onaylanmış geçerlilik süresi bulunan ihraç belgesi olan anonim şirketler,
- 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun düzenleme ve denetimine tabi işletmelerden;
- Bankalar,
- Derecelendirme Kuruluşları,
- Finansal Holding Şirketleri,
- Finansal Kiralama Şirketleri,
- Faktoring Şirketleri,
- Finansman Şirketleri,
- Varlık Yönetim Şirketleri,
- Finansal Holding Şirketlerinde Ve Bankalarda 5411 Sayılı Kanunda Tanımlandığı Şekliyle Nitelikli Paya Sahip Olan Şirketler,
- Tasarruf Finansman Şirketleri,
- 3/6/2007 Tarihli Ve 5684 Sayılı Sigortacılık Kanunu İle 28/3/2001 Tarihli Ve 4632 Sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf Ve Yatırım Sistemi Kanunu Kapsamında Faaliyet Göstermekte Olan Sigorta, Reasürans Ve Emeklilik Şirketleri
- Borsa İstanbul Piyasalarında Faaliyet Göstermesine İzin Verilen; Yetkili Müesseseler, Kıymetli Kıymetli Madenler Aracı Kurumları, Kıymetli Maden Üretimi veya Ticaretiyle İştigal Eden Şirketler.
TSRS 1 ve 2 olmak üzere iki standart bulunmakta olup (TSRS1) genel; (TSRS2) iklim ile ilgili standartlar (İklim uyumluluğu ve iklim dirençliliği için yapılması gerekenler) içermektedir. TSRS1’de, ESRS veya GRI a göre raporlama yapılabileceği düzenlenmiştir. İklim standardında ise GHG (bundan hariç metrik değerlendirme yapıldıysa açıklama gerekmektedir)’göre yapılabileceği belirtilmiştir.
Şimdiye kadar hazırlanan sürdürülebilirlik raporlarının daha genel olması, karşılaştırılabilir olmamaları gibi nedenlerle muğlak olmaları ancak buna karşın artık raporlarda netlik olması gerektiği hususu dikkate alınarak TSRS açıklanan bilgilerin tutarlı, güvenilir ve finansal verilere dayanıyor olmasını beklemektedir. Bu nedenle ‘sürdürülebilirlikle ilgili risk ve fırsatların tam, tarafsız ve hatasız bir tasvirini sağlaması gerektiği, işletmenin kısa, orta veya uzun vadede nakit akışları, finansmana erişimi ve sermaye maliyetleri üzerindeki etkilerini açıklaması gerektiği özellikle belirtilmiştir.
Raporda gerçeğe dayalı bilgiler maddi hata içermez, tanımlar kesindir, Tahminler, yaklaşımlar ve öngörüler açıkça bu şekilde belirlenir, Bir tahmin, yaklaşım ve öngörü geliştirmek için uygun bir sürecin seçiminde ve uygulanmasında önemli bir hata yapılmamıştır, iddialar ve tahminlerin oluşturulmasında kullanılan girdiler makuldür ve yeterli nitelik ile nicelikteki bilgilere dayanır ve gelecek hakkındaki muhakemelere dair bilgiler, hem bu muhakemeleri hem de bu muhakemelerin dayandığı bilgileri gerçeğe uygun bir şekilde yansıtır.
Sürdürülebilirlikle ilgili finansal bilgi, bunların doğrulanabilirliğini artıracak şekilde sağlanmalıdır. Doğrulanabilirlik şu şekillerde artırılabilir.
- İşletme faaliyeti, diğer faaliyetler veya işletmenin faaliyet gösterdiği dış çevre hakkında asli kullanıcılara sunulan diğer bilgilerle karşılaştırılarak doğrulanabilecek bilgiler içermesi,
- Girdiler ve tahminler veya yaklaşımlar üretmek için kullanılan hesaplama yöntemleri hakkında bilgi sağlanması ve
- İşletmenin yönetim kurulu, yönetim kurulu komiteleri veya eşdeğer organları tarafından incelenen ve mutabakata varılan bilgilerin sağlanması yapılır.
Raporlamada paydaş verileri ile birlikte açıklamalar beklenmektedir, ‘‘Bu bağımlılıklar ve etkiler aynı zamanda işletmenin değer zinciri boyunca bulunan kaynaklar ve ilişkilerle de ilgilidir. Örneğin, işletmenin tedarik ve dağıtım kanallarıyla; işletmenin ürünlerinin tüketimi ve elden çıkarılmasının etkileriyle ve iştirakler ve iş ortaklıklarındaki yatırımlar dâhil işletmenin finansman kaynakları ve yatırımlarıyla ilgili olabilirler.’ Bu nedenle aslında TSRS kapsam dışı kalan şirket yok gibidir.
Bir işletmenin, sürdürülebilirlikle ilgili bir fırsata ilişkin bilginin ticari açıdan hassas olduğunu belirlemesi durumunda, işletmenin bu bilgiyi sürdürülebilirlikle ilgili finansal açıklamalarından çıkarmasına izin verilir. Söz konusu bilgilerin bir TSRS tarafından açıklanmasının istenmesi ve bu bilgilerin önemli olması durumunda bile, aşağıdaki durumlarda muafiyete izin verilir.
- Sürdürülebilirlikle ilgili fırsat hakkındaki bilgilerin halihazırda kamuya açık olmaması,
- Bu bilgilerin açıklanmasının, işletmenin fırsatı takip ederken elde edebileceği ekonomik faydaları ciddi şekilde zarara uğratmasının makul ölçüde beklenmesi ve
- İşletmenin, bu bilgileri, aksi takdirde söz konusu fırsatı takip ederken elde edebileceği ekonomik faydalara ciddi şekilde zarar vermeksizin, açıklama hükümlerinin amaçlarını karşılamasını sağlayacak şekilde (örneğin, toplu bir şekilde) açıklamasının imkânsız olduğuna karar vermesi.
TSRS 2 dikkat edilmesi gereken 7 emisyon net olarak yazılmıştır ve bunun karbon eşdeğeri olarak yazılması beklenmektedir. Emisyonlarla ilgili brüt ve net emisyonlar net yazılmalı, bunlar sıfırlandıysa bile ifade edilmesi gerekmektedir.
Sürdürülebilirlikle ilgili bir risk veya fırsat için geçerli olan bir TSRS’nin bulunmaması durumunda, işletme genel amaçlı finansal raporların kullanıcılarının ihtiyacına uygun ve sürdürülebilirlikle ilgili risk veya fırsatı gerçeğe uygun şekilde sunan bilgileri belirlemek için muhakemede bulunur.
TSRS’nin işletmelere sağlayacağı faydalar şunlardır.
- Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik
- Risk Yönetimi
- Yatırımcı İlgisi
- Rekabet Avantajı
- Uyum ve Regülasyonlara Uygunluk
- Kurumsal İtibar ve Marka Değeri